Wolność religijna w średniowiecznej Hiszpanii

“(…) Religijna nienawiść wobec apostatów [z judaizmu] mieszała się z uzasadnioną obawą, że z ich grona pochodzili ‘informatorzy’ – donosiciele, którzy, posiadając wiedzę o judaizmie składaną w służbę nieżydowskich własz, tworzyli na przestrzeni dziejów grupę niebezpiecznych wrogów. Uczony Izrael Abraham wskazał: ‘dla informatora średniowieczni żydzi nie mieli żadnej litości, był on wyłączony ze społeczności ludzkiej. Karą była śmierć, a egzekucje tego typu nie były wcale rzadkie. Najwięksi rabini średniowiecza beznamiętnie skazywali informatorów na śmierć, zaś przypadki surowości tego typu miały miejsce we wszystkich częściach żydowskiego świata.’
Wielki rabin i filozof Mojsze Majmonides, żyjący pod rządami islamskimi, zaświadczył w swej kompilacji i interpretacji żydowskiego prawa, że żyd, który staje się ‘informatorem’ (moser) nie ma prawa do prodesu i może zostać zabity przez każdego członka społeczności. (…)
Jeszcze w XIV wieku, w Kastylii, rabini mieli władzę wymierzania kary śmierci informatorom oraz osobom, które uznano za winne morderstwa i cudzołóstwa. (…) W jednej z odpowiedzi [prawnych] powszechnie szanowany rabin Aszer ben Jehiel zgodził się że Żydówka, która miała stosunki płciowe z chrześcijaninem powinna zostać pozbawiona nosa. W innej sprawie zalecił by język bluźniercy został ‘wyjęty z ust i częściowo odcięty.’ Rain Aszer pochwalił sędziów z kahału w Sevilli, który skazał na śmierć Żyda, który dostarczył ‘gojom informacje o żydach i żydowskiej społeczności’. W liście do hiszpańskich aljamów rabini Juda i Abraham b. Hisdai z Barcelony oświadczyli że języki żydowskich informatorów, którzy ujawnili Moreh Majmonidesa władzom chrześcijańskim zostały obcięte.
W liście z 1281 roku rabin Solomon ibn Adret z Barcelony wezwał rabina z Toledo do ‘przejścia od łagodnych do surowych środków, rozpoczynając od napomnienia, a, jeśli nie pomoże, kończąc na szarpaniu, tarmoszeniu i tłuczeniu po czaszce’. Sprawa przedłożona rabinowi Adretowi pokazuje sposób podejścia do prawa. Urażony przez władze społeczności Żyd krzyczał na ulicach ‘w obecności chrześcijan, że Żydzi nakładają wyższe odsetki niż zezwala królewskie zarządzenie”. Zapytany ibn Adret uznał że ów człowiek powinien zostać uznany za informatora i z tego powodu zasługuje na karę śmierci.
W odpowiedzi z roku 1310 rabin Jom Ton ben Abraham Asbili z miasteczka Bejar zatwierdził decyzję sędziego o odcięciu ręki i języka informatorowi. Sędzia, powiedział rabin, był ‘ojcem społeczności’ i dlatego nie musiał trzymać się właściwych procedur w sytuacji, w której ‘musiał zadbać o reformę porządku społecznego, wyplenić nieprawość z okolicy i odgrodzić Torę’. Dopiero na początku XV wieku rabini w królestwach chrześcijańskich zaczęli okazywać w swych odpowiedziach większą łagodność dla anusim – określenie używano w stosunku do tych, którzy dokonali apostazji pod przymusem. W tym czasie chrześcijanie odzyskali większość Hiszpanii i przypuszczalnie rosnąca liczba konwertytów na katolicyzm skłoniła lub zmusiła rabinów do wyrozumiałości. (…)
W Lex Romana Visigothorum (506), władcy wizygoccy zebrali edykty zakazujące prześladowań przez żydów apostatów przechodzących na chrześcijaństwo, zaś w wieku IV cesarz Konstantyn zabronił kamienowania przez żydów apostatów.
Jak wskazał rabin Emanuel Quint jeszcze w XVI wieku wielki rabin hiszpański Josef Ben Efraim Caro (1488–1575) twierdził w swoim znaczącym kompendium prawnym Szulchan Aruch że w razie konieczności sądy żydowskie, włączając w to te bez ‘mianowanych’ sędziów, mogły nakładać karę śmierci bez wystarczającego materiału dowodowego potwierdzającego jej zasadność. Caro wymienił listę spraw, w których ci, którzy płonęli ‘gorliwością wobec praw Tory’ (zeloci) mogli zabić winnych Żydów, obejmującą tych apostatów, którzy ‘grzeszą’ i ‘uporczywie czynią zło’. W Misznie Torze Majmonidesa pobożnym żydom (zelotom) jako grupie pozwolono na unicestwienie, bez udziału sędziów, Żyda, który bluźnił przeciw Świętemu Imieniu w imię fałszywego boga (‘idola’). Żyd, który czcił bożki bez przymusu musi zostać ukamienowany, nawet jeśli okaże skruchę, jeśli został ostrzeżony jednokrotnie i istnieje świadek na jego idolatrię. W innym wypadku był karany po prostu ‘odcięciem’ co oznaczało banicję z żydowskiej społeczności. Żyd, który stworzył wizerunki nawet w charakterze sztuki czy z powodów estetycznych musi zostać wychłostany – zakaz ten uczynił bluźnierczymi wszelkie przedstawienia malarskie czy rzeźbiarskie.
W ziemiach islamskich zamieszkałych przez chrześcijan owe ‘bożki’ obejmowały malowidła i rzeźby przedstawiające Jezusa Chrystusa, Dziewicę Maryję i świętych chrześcijańskich. Majmonides pisał że chrześcijaństwo tak jak islam mogłoby odgrywać ‘pozytywną’ rolę w świecie (obie religie mogły prowadzić ludzi do ogólnej koncepcji Jednego Boga, co mogło otworzyć drogę do akceptacji przez nich nadejścia Moschiacha). Mimo to uważał on chrześcijan za bałwochwalców, albowiem byli trynitarianami, wierzyli w bóstwo zwykłego człowieka (Jezusa) i czcili figury oraz wizerunki malarskie przedstawiające świętych i Dziewicę Maryję. Ponadto, Majmonides uznawał chrześcijaństwo za herezję. Rabin Eljahu Touger zauważa, że w ocenzurowanych i dlatego szerzej dostępnych wydaniach Miszny Tory ‘określenie Kanaanejczyk jest przeróbką cenzora: oryginalne teksty Miszny Tory wskazują: Rzymianie lub Chrześcijanie’. (…) Dodaje że nieocenzurowany tekst komentarza Majmonidesa do Miszny (Avodat Zarah 1:3) ‘wyraźnie opisuje chrześcijan jako bałwochwalców i zabrania robienia z nimi interesów’. Podobnie, profesor studiów hebrajskich Norman Roth podkreśla że w nieocenzurowanej Misznie Torze Majmonides uznaje chrześcijan za bałwochwalców i wyraźnie odrzuca tego rodzaju doktrynę jak trynitaryzm. (…)
Gerald Blidstein, znawca Majmonides i prawa żydowskiego, zauważa że dla Majmonidesa jednym z zagrożeń związanych z karaimami było właśnie to że ich wiara mogła przywieść żyda do ‘prawdziwej herezji’ – chrześcijaństwa. Majmonides zaliczył Jezusa z Nazaretu i jego żydowskich naśladowców, wczesnych chrześcijan do żydowskich heretyków (minnim) i apostatów, którzy muszą zostać zabici. Odnosił się również do Jezusa jako do fałszywego proroka słusznie straconego: ‘Jezus z Nazaretu, który chciał być Mesjaszem i został stracony przez sąd.’ (w przypisie rabin Touger koryguje Majmonidesa: ‘W rzeczywistości Żydzi nie wykonali wyroku, albowiem ukrzyżowanie nie należy do sposobów egzekucji przepisanych przez Torę. Raczej, po skazaniu go na śmierć, Sanhedryn wydał go władzom rzymskim, które straciły go jak buntownika przeciw rzymskim rządom.’) (…)
Majmonides w sposób wyraźny zakazał jedzenia i picia z nie-żydami. Praktykujący żydzi nie mogli pić mleka wyprodukowanego przez goja, choć ser był akceptowany w razie konieczności. (…) Naczynia kupione od nie-żydów musiały być gruntownie oczyszczone z dotyku goja zanim mogły zostać użyte. Wejście do sklepu nieżydowskiego było grzeszne jeśli sklep koszerny był dostępny. (…) Jak ujął to Majmonides: ‘ poprzez zakaz stosunków płciowych i ograniczenia co do pokarmów Bóg uczynił nas świętymi i oddzielił od gojów.’ (…) Dla Majmonidesa ‘cały Izrael musi stale mieć na uwadze że okrucieństwo i zuchwałość są cechami nieobrzezanych gojów, a nie nasienia Abrahama, naszego ojca.’ (…)
Inne prawa zawarte w Szulchan Aruch były również powodowane obawą przed ‘innymi’. Zakazane było rysowanie lub trzymanie w domu wizerunku istoty ludzkiej, a nawet anioła, lub trzymanie w domu wizerunku jakiejkolwiek twarzy, chyba że był zniekształcony i niekompletny, na przykład z profilu. Zakazane było spoglądanie na ‘bożki’ nawet ze względów estetycznych. Każdy musiał trzymać się w odległości co najmniej czterech łokci od świątyń nie-żydów i ich fałszywych bogów (‘bożków’) i nie mógł mieć żadnych spraw z nie-żydami w ich świątyniach. Nikt nie mógł wymawiać z szacunkiem nazw nieżydowskich świąt pochodzących od ‘bożków’. Zabronione było pożyczanie pieniędzy na procent (lichwa) innym żydom, choć było to dozwolone w stosunku do nie-żydów. Dzieci nie mogły być uczone prze nie-żydów lub wychowywane w ich domach. (…)”
fragmenty książki D. Fernandeza-Morery: The Myth of the Andalusian Paradise

Advertisements
This entry was posted in Historia Kościoła. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s