R. de Mattei: św. Teodor Studyta i “synod cudzołóstwa”

(opr. za Corrispondenza Romana 26.08.2015, blog Rorate Coeli)

“Synod cudzołóstwa” – zgromadzenie biskupów, które miało miejsce w IX w., zapisał się w historii próbą aprobaty praktyki drugiego małżeństwa po oddaleniu prawowitej żony. Św. Teodor Studyta (759-826) był jednym z tych, którzy najbardziej żywo się temu przeciwstawili, za co cierpiał prześladowania, został uwięziony i po trzykroć wygnany.”
Jak pisze R. de Mattei sprawa tego synodu rozpoczęła się, gdy cesarz wschodu Konstantyn VI (zm. w roku 797) zamknął swą żonę Marię z Armenii w klasztorze i wszedł w nieprawny związek z damą dworu swej matki – Teodorą, ogłaszając ją wkrótce Augustą. Mimo braku akceptacji patriarchy Tarazjusza cesarz znalazł zakonnika Józefa z wyspy Itaki, który pobłogosławił cudzołożny związek. W odpowiedzi mnich z Bitynii Teodor wraz z opatem swojego klasztoru Platonem (obaj zostali po śmierci uznani za świętych) ostro zaprotestowali, występując w obronie nierozerwalności małżeństwa. Jak napisał Teodor w jednym z listów “cesarz musi uznać się za cudzołożnika i w konsekwencji kapłan Józef powinien uznać się winnym pobłogosławienia cudzołożników i dopuszczenia ich do Komunii św. Koronując cudzołóstwo kapłan Józef staje przeciw naukom Chrystusa i narusza prawo Boże”. Według Teodora potępienia wymagała także postawa patriarchy, który nie akceptując wprawdzie nowego związku cesarza okazał się zbyt pobłażliwy, nie ogłaszając ekskomuniki cesarza i nie karząc księdza.
Teodor powołał się na nauki św. Bazylego, iż poddani mają prawo ujawniać błędy swoich przełożonych, co doprowadziło klasztor Teodora do zerwania łączności z patriarchą, z uwagi na jego zamieszanie w sprawę cesarskiego rozwodu. We wrześniu 796 w akcie cesarskiej zemsty Platon i Teodor wraz z towarzyszami zostali aresztowani, uwięzieni, a następnie zesłani na wygnanie do Tesaloniki. Mieszkańcy Konstantynopola stanęli jednak po stronie zakonników, uznając cesarza za grzesznika powodującego publiczne zgorszenie. Wkrótce, w roku 797 rządy cesarza upadły wskutek zamachu dokonanego przez matkę, a sam Konstantyn został oślepiony. Cesarzowa Irena wezwała zakonników z wygnania. Nastąpiło ich pojednanie z patriarchą, który publicznie potępił Konstantyna i Józefa za kwestię rozwodu Konstantyna. Kolejny przewrót pałacowy w roku 802 osadził na tronie ministra Ireny, który powołał na godność patriarchy po śmierci Tarazjusza zaufanego nowego władcy – Nikefora. Ten zwołał w roku 896 synod, który przywrócił Józefa do godności hegumena, przeciw czemu protestował Teodor, zrywając łączność wspólnoty, której przewodził z nowym patriarchą. W rezultacie klasztor Teodora zajęło wojsko – Teodor, Platon i arcybiskup Tesaloniki zostali aresztowani, skazani i wygnani. Kolejny synod biskupów zwołał na styczeń roku 809 sam cesarz. Synod, nazwany przez Teodora “synodem cudzołóstwa”, uznał za prawowite drugie małżeństwo Konstantyna, potwierdził rehabilitację Józefa oraz obłożył anatemą Teodora, Platona i biskupa Tesaloniki, który został złożony z urzędu. Jak widzimy powyżej synod kierował się praktycznymi względami duszpasterskimi.
Prof. de Mattei podaje, że usprawiedliwienia rozwodu Konstantyna synod poszukiwał w tzw. “ekonomii świętych” (tolerancji praktycznej), zgodnie z którą w pewnych okolicznościach należało tolerować mniejsze zło. Teodor wskazywał, że jest ona pozbawiona jakichkolsiek podstaw. W roku 811 cesarz Nikefor zginął w wojnie z Bułgarami, a nowy cesarz Michał odwołał Teodora z wygnania i przywrócił do łask. Jednak w roku 813 Bułgarzy ponownie pokonali wojska cesarskie i armia ogłosiła Ormianina Leona nowym basileusem. Leon był ikonoklastą, Teodor musiał zatem wystąpić w obronie świętych wizerunków. W Niedzielę Palmową roku 815 w swoim klasztorze Studios zorganizował procesję tysiąca mnichów ze świętymi ikonami. Teodor został pochwycony, wychłostany, był więziony i następnie wygnany do Azji Mniejszej. Zmarł po powrocie nad Bosfor do innego niż wcześniejszy klasztoru w listopadzie roku 826.

Jak pisze prof. de Mattei źródła opisujące powyższą historię zostały zbadane pod koniec XX w., ukazując że w Kościele wschodnim jeszcze pod koniec I-szego tysiąclecia uznawano nierozerwalność małżeństwa. Jak konkluduje R. de Mattei:
“Słowa non licet [tj. nie wolno] (Mt 14, 3-11), które skierował św. Jan Chrzciciel przeciw tetrarsze Herodowi w związku z jego cudzołóstwem, dźwięczały ponownie w dziejach Kościoła szereg razy. Św. Teodor Studyta, prosty zakonnik, który ośmielił się stanąć przeciw cesarskiej władzy oraz hierarchii kościelnej mu współczesnej, może być uznany za jednego z niebiańskich protektorów tych, którzy postawieni wobec groźby zmiany katolickiej praktyki w kwestii małżeństwa, mają odwagę powtórzyć nieugięte non licet.”

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s