Kardynał Józef Mindszenty – Becket bezbożnych czasów (1)

W roku 1949 nakładem wydawnictwa Książka i Wiedza wyszła książka współautorstwa byłego korespondenta Polski Ludowej na procesie norymberskim, publicysty Karola Małcużyńskiego (ojca znanego młodszym widzom, dziennikarza, również Karola) pod tytułem „Józef Pehm-Mindszenty – szpieg w kardynalskiej purpurze”. Moment wydania książki nie był przypadkowy – dnia 8 lutego Roku Pańskiego 1949 Józef kardynał Mindszenty, arcybiskup Esztergom i prymas Węgier, został skazany po krótkim, pokazowym procesie za próbę obalenia władz, szpiegostwo na rzecz Zachodu i nielegalny obrót obcą walutą na karę dożywotniego więzienia. Publikacja „Książki i Wiedzy” miała za cel przekonanie społeczeństwa polskiego o zasadności stawianych kardynałowi zarzutów. Jednocześnie budapesztański proces nie był pierwszym zetknięciem kardynała z “ludową” sprawiedliwością.


Józef Pehm przyszedł na świat 29 marca roku 1892 w Mindszencie, niewielkiej miejscowości w okolicach Szombathely (dzisiejsze zachodnie Węgry). Pochodził z rodziny urzędniczej. Uczęszczał do gimnazjum premonstratensów w Szombathely, a w roku 1911 rozpoczął naukę w miejscowym seminarium diecezjalnym. W czerwcu roku 1915 w święto Najświętszego Serca Jezusowego otrzymał święcenia kapłańskie. Po zakończeniu I wojny światowej, w obliczu rozpadu Cesarstwa Austro-Węgierskiego, na Węgrzech doszły do głosu ruchy rewolucyjne. W lutym roku 1919 ksiądz Józef został aresztowany za sprzeciwianie się nacjonalizacji katolickich szkół oraz nawoływanie by wierni sprzeciwiali się nowemu systemowi, który, jak uważał, zmierzał do zniszczenia Kościoła na Węgrzech. Ksiądz Józef Pehm dobrze odczytywał sytuację – w następnym miesiącu na Węgrzech wyłoniło drugie po Rosji państwo komunistyczne. 21 marca 1919 roku ugrupowania socjalistyczne wyłoniły Rządzącą Radę Rewolucyjną, która proklamowała Węgierską Republikę Rad. Rozpoczęto nacjonalizację gospodarki i rolnictwa, starano się o polityczne połączenie z Rosją sowiecką. „Bela Kun, który jeszcze na początku XX wieku nosił nazwisko Kohn, został przywódcą Węgierskiej Republiki Rad. Wśród rdzennej ludności Węgier budziła lęk i odrazę; nazywano ją Judenrepublik. Lichter i Rothman w swojej książce pt. Roots of Radicalism podają, że 30 spośród 48 komisarzy Węgierskiej Republiki Rad było Żydami. W gronie 202 wyższych urzędników znalazło się 161 żydów. Te i inne fakty spowodowały, że w 1919 r. „London Times” nazwał reżim Kuna żydowską mafią. Zdaniem Nathaniela Katzburga, bolszewizm na Węgrzech był w przeważającej części przedsięwzięciem żydowskim” (E. M. Jones: Gwiazda i krzyż, Wektory 2007, s. 321). Jak pisał F. Koneczny w „Cywilizacji żydowskiej”: „szczytem (udziału w rewolucji bolszewickiej) stała się rewolucja na Węgrzech pod firmą „Beli Kuna”, gdyż tam „95% wybitnych i kierowniczych stanowisk rządowych zajmowali Żydzi”. Wobec powtarzalności powyższej prawidłowości w ruchach rewolucyjnych w różnych krajach, w artykule Zionism versus Bolshevism – a Struggle for the Soul of the Jewish People w The Illustrated Sunday Herald z dnia 08.02.1920 Winston Churchill wskazywał „wydawałoby się, że przeznaczenie sprawiło, iż zarówno Ewangelia Chrystusa jak i ewangelia Antychrysta miały wziąć początek wśród tego samego ludu, że ta mistyczna i tajemnicza rasa została wybrana do nadprzyrodzonych objawień, zarówno boskiego, jak i diabelskiego (…) Od dni Spartakusa-Weishaupta po te Karola Marksa, Trockiego (w Rosji), Beli Kuna (na Węgrzech), Róży Luksemburg (w Niemczech) i Emmy Goldman (w USA), stale wzrasta ta światowa konspiracja zawiązana w celu obalenia cywilizacji i przebudowy społeczeństwa na bazie trzymanego na uwięzi rozwoju, zawistnej wrogości i niemożliwej do osiągnięcia równości.”


Rewolucja miała się wkrótce rozlać na całe historyczne Węgry – w czerwcu wojska rewolucyjne wkroczyły na Węgry Górne i proklamowały w Preszowie Słowacką Republikę Rad. Kun zwrócił następnie siły przeciwko Rumunii wspieranej przez Francję. Pod koniec lipca wojska rumuńskie przełamały linie nieprzyjaciela i 6 sierpnia znalazły się w Budapeszcie. 1 sierpnia Kun, który stracił kontrolę nad sytuacją zbiegł do Austrii. Węgierska Republika Rad istniała 133 dni. Podczas jej trwania, oprócz ofiar walk, aresztowań i rekwizycji mienia przez władze komunistyczne, rewolucyjne trybunały tzw. Czerwonego Terroru przeprowadziły egzekucje ok. 600 osób. Wraz z upadkiem rządów Beli Kuna ksiądz Józef Pehm mógł opuścić areszt. Nie spodziewał się pewnie, że dwadzieścia lat później przyjdzie mu się zmierzyć z innym wrogiem – socjalizmem narodowym.

W roku 1941 późniejszy kardynał zmienił nazwisko z Pehm, które uznał za zbyt niemiecko-brzmiące, na Mindszenty – od nazwy rodzinnej wsi. 4 marca 1944 roku papież Pius XII nominował księdza Józefa Mindszentyego na biskupstwo Veszprem. Dwa tygodnie później Węgry znalazły się pod okupacją wojsk niemieckich aby zapobiec zawarciu przez Horthy’ego separatystycznego pokoju z aliantami. Biskup Mindszenty potępiał działania pro-hitlerowskiej partii Strzałokrzyżowców, której przywódcą był Ferenc Szalasi, potępiał kontynuację beznadziejnej wojny. W październiku 1944 roku, po internowaniu Horthyego przez Niemców doszła ona do władzy. Zamierzano przejąć na cele militarne budynki kościelne, czemu również sprzeciwiał się biskup Mindszenty, przewidując że doprowadzi to do ich zniszczenia. 27 listopada 1944 roku został aresztowany i przebywał w niewoli do kwietnia 1945 kiedy to Sowieci podeszli pod Budapeszt. Wyszedł jako bohater oporu przeciw niemieckiemu totalitaryzmowi. We wrześniu 1945 roku papież Pius XII mianował Józefa Mindszentyego arcybiskupem Esztergom i prymasem Węgier. W dniu 16 lutego 1946 został podniesiony do godności kardynała.

W roku 1945 i latach następnych kardynał Mindszenty musiał się zmierzyć ze starym przeciwnikiem. Także personalnie – Matias Rakoszi, węgierski żyd, urodzony jako Matias Rosenfeld, był ministrem handlu w rządzie Beli Kuna i po upadku Węgierskiej Republiki Rad uciekł do ZSRS. Powrócił na Węgry w roku 1924 jako agent Kominternu, został schwytany i skazany na dożywotnie więzienie za swój wcześniejszy udział w rewolucji. Wydawało się, że nic nie może odmienić jego złej doli, jednakże w roku 1939 doszło do paktu narodowo-socjalistycznych Niemiec z komunistycznym Związkiem Sowieckim, znanego w historii jako pakt Ribbentrop-Mołotow. W roku 1940 regent Horthy wydał w ramach wymiany Rakosziego Sowietom. W roku 1945 Rakoszi wrócił w stalinowskiej teczce z sowieckimi tankami na Węgry jako sekretarz generalny miejscowej partii komunistycznej. Nazywany ulubionym uczniem Stalina (sam siebie określał również jako najlepszego węgierskiego apostoła Stalina) był wicepremierem i premierem, a w roku 1947 objął prawdziwie dyktatorskie rządy. Zdecydowana akcja przeciw Kościołowi rozpoczęła się, podobnie jak w innych krajach tzw. demokracji ludowej, w roku następnym, 1948 – rozpoczęto zamykanie szkół katolickich i zakazano działalności zgromadzeń zakonnych, aresztowano księży, zakonników i zakonnice, likwidowano klasztory i seminaria. Jednocześnie, podobnie jak w Polsce, tworzono progresywny ruch „księży patriotów”, których na Węgrzech nazywano „kapłanami pokoju”. Arcybiskup Mindszenty tuz po objęciu godności prymasa Węgier otwarcie skrytykował komunizm. Na konferencji biskupów w Budapeszcie, w październiku 1945 roku skrytykował antykościelną politykę komunistów oraz kolektywizację własności. W kolejnych latach sprzeciwiał się wprowadzanemu komunistycznemu porządkowi. W roku 1948 potępił projekt nacjonalizacji szkół katolickich, odmawiał uznania zależnych od Sowietów rządów. W liście pasterskim na święto Niepokalanego Poczęcia roku 1948 kardynał, iż uznanie rządów komunistycznych jest niemożliwe z powodu ich materialistycznego ateizmu.

W drugi dzień Świąt Bożego Narodzenia roku 1948 kardynał Mindszenty został aresztowany. Tuż przed zatrzymaniem napisał oświadczenie, że nie brał udziału w żadnym spisku, a ewentualne wymuszone na nim przyznanie się należy uznać za skutek jego złamania. Do śledztwa przystąpiono bardzo energicznie w gmachu przy ul. Św. Andrzeja 60 w Budapeszcie, gdzie wcześniej mieściła się katownia nazistowska, a obecnie komunistyczna. Podczas trwającego 39 dni śledztwa stosowano sprawdzone metody – pozbawianie snu, narkotyki, pranie mózgu, bicie w nocy gumową pałką po nagim ciele. Jak wspomina kardynał pod koniec śledztwa był w stanie pół-świadomym, podobnym po świeżo przebytej narkozie, przestano go bić, gdyż zbliżała się rozprawa – był za to starannie badany przez lekarzy, którzy troszczyli się by dotrwał do procesu, który miał być w zamierzeniach reżyserów tego dramatu – Stalina i Rakoszego, jego ostatecznym upokorzeniem. Kardynał Mindszenty przyznał się do stawianych mu zarzutów, m.in. współpracy z Amerykanami, organizacji kradzieży korony św. Stefana, którą wywieziono z Węgier na zachód w przeddzień wkroczenia Sowietów, celem ukoronowania Ottona I Habsburga na króla… Austro-Węgier, spisku w celu obalenia komunistycznego rządu, przygotowania III wojny światowej w celu… uzyskania władzy politycznej na Węgrzech, nielegalnego obrotu obcą walutą.

Dnia 3 lutego roku 1949 rozpoczął się pokazowy proces kardynała. Zarzucono mu ponad 40 przestępstw. Proces był farsą – oskarżony nie mógł wypowiedzieć się swobodnie, nie pozwolono również na powołanie świadków jego obronie. Całe postępowanie, mimo mnogości zarzutów, trwało zaledwie kilka dni, już 8 lutego został wydany wyrok – skazujący na dożywotnie więzienie za zdradę komunistycznej ojczyzny. Razem z kard. Mindszentym skazano jego współpracowników. 14 lutego 1949 skazany kardynał znalazł się na okładce magazynu „Time”, co oskarżycielom w krajach demoludów dało dodatkowy asumpt do potwierdzenia oskarżeń.


12 lutego 1949 papież Pius XII obłożył ekskomuniką wszystkie osoby, które brały udział w przygotowaniu procesu i skazaniu kardynała Mindszentego. W liście apostolskim Acerrimo Moerore otwarcie potępił uwięzienie i proces kardynała. Tymczasem, komuniści rozprawiali się z pozbawionym głowy Kościołem węgierskim – zamykano klasztory i zakonników. Drugi arcybiskup węgierski – Józef Grosz mimo ustępliwej postawy nie ustrzegł się aresztowania, procesu i skazania, po dobrowolnym przyznaniu się, oczywiście. Jak wskazuje S. Bottoni w wykładzie: A Special Relationship. Hungarian Intelligence and the Vatican 1961-1978 w: The NKVD/KGB Activities and its Cooperation with other Secret Services in Central and Eastern Europe 1945-1989, Bratislava 2008) „po procesie pokazowym kardynała Mindszentyego w roku 1949, setki księży, zakonników, uczonych teologów i zwykłych wiernych zostało aresztowanych i skazanych na ciężkie więzienie; każdy jawny kontakt z Watykanem był ściśle zabroniony; mienie i szkoły należące do Kościoła katolickiego były konfiskowane (…) Reżim Rakoszego próbował zbudować ruch lojalnych katolików, jednak jego przywódcy zostali bezzwłocznie ekskomunikowani przez papieża Piusa XII w roku 1950”.

c.d.n

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized and tagged , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s